Kur’an’da Kabir Azabı

“Kur’an’da kabir azabı” konusunda değerlendirme yapmış ilahiyatçıların ayrıştığı ve onlar arasında konunun düğümlendiği ayet Mü’min-46’dır.

Mü’min-46’yı Kur'an dışı kaynaklardan yararlanmadan sadece bağlam ve konu birliğine dikkat ederek (ümmi bir okuyuşla) anlamaya çalıştım. Dünyanın değişik coğrafyalarında çok sayıda insanın bu tarz bir okuyuşla ihtida ettiğini düşünüyorum. Örneğimiz, önderimiz Hz. Muhammed’in (as.) nübüvvet yıllarında, kendisine gelen vahyi hep bu tarzda tilavet ettiğine de gönülden inanıyorum.

Konunun anlaşılmasında kilit kavram olan Mü’min-46’daki Ateş (اَلنَّارُ) sözünün bağlamı, surenin 38-46. Ayetleridir. Bu ayet grubu içinde üç kez geçen Ateş (اَلنَّارُ) sözünün, bağlamında kazandığı anlam “cehennem ateşi’dir.

Mü’min 38-46

وَقَالَ الَّذ۪ٓي اٰمَنَ يَا قَوْمِ اتَّبِعُونِ اَهْدِكُمْ سَب۪يلَ الرَّشَادِۚ ﴿٣٨﴾

İnanan adam, dedi: “Ey kavmim! Bana tabi olun, sizi doğruluk yoluna yönelteyim. 40/MÜ’MİN-38

يَا قَوْمِ اِنَّمَا هٰذِهِ الْحَيٰوةُ الدُّنْيَا مَتَاعٌۘ وَاِنَّ الْاٰخِرَةَ هِيَ دَارُ الْقَرَارِ ﴿٣٩﴾

Ey kavmim! Bu dünya hayatı ancak bir yararlanmadır. Ahiret ise kalıcı bir yurttur. 40/MÜ’MİN-39

مَنْ عَمِلَ سَيِّئَةً فَلَا يُجْزٰٓى اِلَّا مِثْلَهَاۚ وَمَنْ عَمِلَ صَالِحًا مِنْ ذَكَرٍ اَوْ اُنْثٰى وَهُوَ مُؤْمِنٌ فَاُو۬لٰٓئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ يُرْزَقُونَ ف۪يهَا بِغَيْرِ حِسَابٍ ﴿٤٠﴾

Kim bir kötülük işlerse ancak onun kadar karşılık görür. Kim de -erkek olsun, kadın olsun- bir mü’min olarak yararlı bir iş yaparsa işte onlar cennete girerler ve orada hesapsızca rızıklandırılırlar. 40/MÜ’MİN-40

وَيَا قَوْمِ مَا ل۪ٓي اَدْعُوكُمْ اِلَى النَّجٰوةِ وَتَدْعُونَن۪ٓي اِلَى النَّارِۜ ﴿٤١﴾

Ey kavmim! Ben sizi kurtuluşa davet ettiğim hâlde neden siz beni Ateş’e davet ediyorsunuz? 40/MÜ’MİN-41

تَدْعُونَن۪ي لِاَكْفُرَ بِاللّٰهِ وَاُشْرِكَ بِه۪ مَا لَيْسَ ل۪ي بِه۪ عِلْمٌۘ وَاَنَا۬ اَدْعُوكُمْ اِلَى الْعَز۪يزِ الْغَفَّارِ ﴿٤٢﴾

Beni, Allah'ı görmezlikten gelmeye ve hakkında bilgi sahibi olmadığım şeyleri ona ortak koşmaya davet ediyorsunuz. Bense sizi güçlü, çok bağışlayıcı olan (Allah)'a davet ediyorum. 40/MÜ’MİN-42

لَا جَرَمَ اَنَّمَا تَدْعُونَن۪ٓي اِلَيْهِ لَيْسَ لَهُ دَعْوَةٌ فِي الدُّنْيَا وَلَا فِي الْاٰخِرَةِ وَاَنَّ مَرَدَّنَٓا اِلَى اللّٰهِ وَاَنَّ الْمُسْرِف۪ينَ هُمْ اَصْحَابُ النَّارِ ﴿٤٣﴾

“Şurası bir gerçektir ki sizin beni (tapmaya) davet ettiğiniz şeyin dünyada da ahirette de davete değer bir tarafı yoktur. Dönüşümüz mutlaka Allah’adır. Aşırı gidenlere gelince elbette onlar Ateş ehlidir.” 40/MÜ’MİN-43

فَسَتَذْكُرُونَ مَٓا اَقُولُ لَكُمْۜ وَاُفَوِّضُ اَمْر۪ٓي اِلَى اللّٰهِۜ اِنَّ اللّٰهَ بَص۪يرٌ بِالْعِبَادِ ﴿٤٤﴾

Size söylediklerimi yakında (ahirette) hatırlayacaksınız. Ben de işimi Allah’a bırakıyorum. Allah, kulları hakkıyla görmektedir.” 40/MÜ’MİN-44

فَوَقٰيهُ اللّٰهُ سَيِّـَٔاتِ مَا مَكَرُوا وَحَاقَ بِاٰلِ فِرْعَوْنَ سُٓوءُ الْعَذَابِۚ ﴿٤٥﴾

Neticede Allah onu (inanan adamı 40/38), onların kurduğu düzenlerin kötülüklerinden korudu. Ve azabın en kötüsü de Firavun ailesinin etrafını sardı. 40/MÜ’MİN-45

(Neticede Allah onu (inanan adamı 40/38), onların kurduğu düzenlerin kötülüklerinden korudu.) cümlesi bir sürecin sonunda söylenmiştir. Firavun ailesi için de bu süreç/dünya hayatı tamamlanmıştır.)

اَلنَّارُ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا غُدُوًّا وَعَشِيًّاۚ وَيَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ۠ اَدْخِلُٓوا اٰلَ فِرْعَوْنَ اَشَدَّ الْعَذَابِ ﴿٤٦﴾

Ateş!.. Sabah akşam ona arz olunacaklar. Ve Saat gerçekleştiği gün de “Firavun ailesini azabın en şiddetlisine (o Ateş’e) sokun!” (denilecek!..) 40/MÜ’MİN-46

46. ayetteki zaman vurgusu (sabah-akşam Ateş’e maruz bırakılma) fiziksel zamanı aşar. Bu durum, hakikati reddeden kişinin süreklilik arz eden bir Ateş azabı ile yüzleşme hâli içinde olduğunu gösterir.

sabah akşam zarf Her an. (GTS)

Mü’min-46, Şûra-45 ile konu birliği (bütünlüğü) oluşturuyor. Bu ayetlerdeki konu birliğini sağlayan “يُعْرَضُونَ” muzari fiilidir. Ayetlerdeki ortak konu ise ‘cehennem ateşine arz olunan kâfirler’dir.

وَتَرٰيهُمْ يُعْرَضُونَ عَلَيْهَا خَاشِع۪ينَ مِنَ الذُّلِّ يَنْظُرُونَ مِنْ طَرْفٍ خَفِيٍّۜ وَقَالَ الَّذ۪ينَ اٰمَنُٓوا اِنَّ الْخَاسِر۪ينَ الَّذ۪ينَ خَسِرُٓوا اَنْفُسَهُمْ وَاَهْل۪يهِمْ يَوْمَ الْقِيٰمَةِۜ اَلَٓا اِنَّ الظَّالِم۪ينَ ف۪ي عَذَابٍ مُق۪يمٍ ﴿٤٥﴾

Onların (Ateş’e) arz olunurlarken zillet içinde eğilip bükülerek (etrafı) göz ucuyla süzdüklerini göreceksin. İman edenler de “İşte asıl hüsrana uğrayanlar, kıyamet günü kendilerini ve ailelerini düş kırıklığına uğratanlardır.” diyecekler. Kesinlikle biliniz ki zalimler, sürekli bir azap içindedirler. 42/ŞÛRA-45

(Mü’minun suresinin bu ayet grubundaki (40/38-46) “Ateş ve azabın en kötüsü, en şiddetlisi” sözleri de burada bahsedilen azabın ahiret azabı olduğunu gösterir.)

وَلَوْلَٓا اَنْ كَتَبَ اللّٰهُ عَلَيْهِمُ الْجَلَٓاءَ لَعَذَّبَهُمْ فِي الدُّنْيَاۜ وَلَهُمْ فِي الْاٰخِرَةِ عَذَابُ النَّارِ

Eğer Allah onlar için sürgün olmayı yazmamış da olsaydı yine de bu dünyada onları kesinkes azaba uğratacaktı. Ahirette de onlar için Ateş azabı vardır. 59/HAŞİR-3

اَوْ تَقُولُوا لَوْ اَنَّٓا اُنْزِلَ عَلَيْنَا الْكِتَابُ لَكُنَّٓا اَهْدٰى مِنْهُمْۚ فَقَدْ جَٓاءَكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَ هُدًى وَرَحْمَةٌۚ فَمَنْ اَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَّبَ بِاٰيَاتِ اللّٰهِ وَصَدَفَ عَنْهَاۜ سَنَجْزِي الَّذ۪ينَ يَصْدِفُونَ عَنْ اٰيَاتِنَا سُٓوءَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُوا يَصْدِفُونَ

Veya “Bize de o kitap indirilseydi; muhakkak ki onlardan daha fazla hidayete ererdik.” demeyesiniz diye işte size, Rabb’inizden bir beyyine, bir hidayet ve bir rahmet kaynağı (olan Kur'an) gelmiştir. Öyleyse, Allah'ın mesajlarını yalanlayan ve kale almayandan daha zalim kim olabilir? Biz, ayetlerimizi kale almayanları bu kale almayışlarından dolayı azabın en kötüsüyle cezalandıracağız. 6/ENAM-157

ثُمَّ اَنْتُمْ هٰٓؤُ۬لَٓاءِ تَقْتُلُونَ اَنْفُسَكُمْ وَتُخْرِجُونَ فَر۪يقًا مِنْكُمْ مِنْ دِيَارِهِمْۘ تَظَاهَرُونَ عَلَيْهِمْ بِالْاِثْمِ وَالْعُدْوَانِۜ وَاِنْ يَأْتُوكُمْ اُسَارٰى تُفَادُوهُمْ وَهُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْكُمْ اِخْرَاجُهُمْۜ اَفَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتَابِ وَتَكْفُرُونَ بِبَعْضٍۚ فَمَا جَزَٓاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذٰلِكَ مِنْكُمْ اِلَّا خِزْيٌ فِي الْحَيٰوةِ الدُّنْيَاۚ وَيَوْمَ الْقِيٰمَةِ يُرَدُّونَ اِلٰٓى اَشَدِّ الْعَذَابِۜ وَمَا اللّٰهُ بِغَافِلٍ عَمَّا تَعْمَلُونَ

Sonra (yine) siz; birbirinizi öldürüyor, bir bölümünüzü yurtlarından dışarı atıyor, günah ve düşmanlıkla aleyhlerinde birleşiyorsunuz. Size esir olarak geldiklerinde de fidyelerini vererek onları kurtaran yine sizlerdiniz. Oysa onları dışarı atmanız size haram kılınmıştı. Yoksa siz, kitabın bir bölümüne inanıp da bir bölümünü görmezlikten mi geliyorsunuz? Artık sizden böyle yapanların dünya hayatındaki cezası rezil olmaktan başka bir şey değildir. Kıyamet gününde de azabın en şiddetlisine uğratılacaklardır. Allah, yaptıklarınızdan gafil değildir. 2/BAKARA-85

ذٰلِكَ بِاَنَّهُمْ شَٓاقُّوا اللّٰهَ وَرَسُولَهُۚ وَمَنْ يُشَاقِقِ اللّٰهَ وَرَسُولَهُ فَاِنَّ اللّٰهَ شَد۪يدُ الْعِقَابِ

Bu durum, onların Allah’a ve onun elçisine karşı çıkmalarındandır. Kim Allah’a ve onun elçisine karşı çıkarsa bilsinler ki Allah, ikabı çok şiddetli olandır. 8/ENFAL-13

ذٰلِكُمْ فَذُوقُوهُ وَاَنَّ لِلْكَافِر۪ينَ عَذَابَ النَّارِ

Şimdilik bu azabın tadın. Kâfirler için Ateş’in azabı da var. 8/ENFAL-14

SABAH AKŞAM

sabah akşam zarf Her an: "Sorunu kendisi yaratmış, kendisi ortaya atmıştı, sabah akşam bunu düşünüyor, bunu konuşuyordu." — Tahsin Yücel (GTS)

قَالَ رَبِّ اجْعَلْ ل۪ٓي اٰيَةًۜ قَالَ اٰيَتُكَ اَلَّا تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلٰثَ لَيَالٍ سَوِيًّا ﴿١٠﴾ فَخَرَجَ عَلٰى قَوْمِه۪ مِنَ الْمِحْرَابِ فَاَوْحٰٓى اِلَيْهِمْ اَنْ سَبِّحُوا بُكْرَةً وَعَشِيًّا ﴿١١﴾

Zekeriya “Rabb’im! Öyle ise bana bir işaret (ayet) ver.” dedi. (Rabb’i de) ona “Senin için işaret (ayet), insanlarla tamı tamına üç gece konuşamamandır.” dedi. 19/MERYEM-10

Böylelikle Zekeriya (mabetteki) odasından kavminin karşısına çıkıp onlara sabah akşam tespih etmelerini işaret etti. 19/MERYEM-11

اِلَّا مَنْ تَابَ وَاٰمَنَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَاُو۬لٰٓئِكَ يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ وَلَا يُظْلَمُونَ شَيْـًٔاۙ ﴿٦٠﴾ جَنَّاتِ عَدْنٍۨ الَّت۪ي وَعَدَ الرَّحْمٰنُ عِبَادَهُ بِالْغَيْبِۜ اِنَّهُ كَانَ وَعْدُهُ مَأْتِيًّا ﴿٦١﴾ لَا يَسْمَعُونَ ف۪يهَا لَغْوًا اِلَّا سَلَامًاۜ وَلَهُمْ رِزْقُهُمْ ف۪يهَا بُكْرَةً وَعَشِيًّا ﴿٦٢﴾ تِلْكَ الْجَنَّةُ الَّت۪ي نُورِثُ مِنْ عِبَادِنَا مَنْ كَانَ تَقِيًّا ﴿٦٣﴾

Ancak tövbe eden, inanan ve iyi işler yapanlar müstesna. Bu çeşit kişiler cennete girerler ve hiçbir hususta mağdur edilmezler. 19/MERYEM-60

Bu cennetler, Allah’ın kendi kullarına onlar yokken söz verdiği Adin cennetleridir. Çünkü Allah’ın sözü yerine gelecektir. 19/MERYEM-61

Orada boş sözler değil, sadece selam sözü işitirler. Orada rızıklarını sabah akşam hazır bulurlar. 19/MERYEM-62

İşte bu, takva sahibi olan kullarımızı vâris kıldığımız cennettir. 19/MERYEM-63

يَٓا اَيُّهَا الَّذ۪ينَ اٰمَنُوا اذْكُرُوا اللّٰهَ ذِكْرًا كَث۪يرًاۙ

Ey iman edenler, Allah’ı çokça hatırınıza getirin. 33/AHZAP-41

وَسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَاَص۪يلًا

Sabah akşam, onun eşsiz yüceliğini anın. 33/AHZAP-42

فَلَنُذ۪يقَنَّ الَّذ۪ينَ كَفَرُوا عَذَابًا شَد۪يدًا وَلَنَجْزِيَنَّهُمْ اَسْوَاَ الَّذ۪ي كَانُوا يَعْمَلُونَ ﴿٢٧﴾

O kâfirlere, şiddetli bir azabı tattıracağız ve onları yaptıklarının en kötüsüyle cezalandıracağız. 41/FUSSİLET-27

ذٰلِكَ جَزَٓاءُ اَعْدَٓاءِ اللّٰهِ النَّارُۚ لَهُمْ ف۪يهَا دَارُ الْخُلْدِۜ جَزَاءً بِمَا كَانُوا بِاٰيَاتِنَا يَجْحَدُونَ

İşte, bu Allah düşmanlarının cezası, Ateş’tir! Ayetlerimizi hiçe saymalarından dolayı, onlara, orada ebedîlik yurdu vardır. 41/FUSSİLET-28