Kur’an’da Namaz Vakitleri
Kur’an ayetleri ışığında namaz vakitlerinin incelenmesi
Namazı bitirince ayakta, otururken ve yanüstü yatarken Allah’ı hatırınıza getirin! Rahata kavuşunca da namazı (tam) kılın! Şüphesiz ki namaz, mü’minler üzerine vakitleri belli olarak farz olmuştur. 4/NİSA-103
Şer‘î Gündüz ve Vakit
… fecr-i sâdıktan güneşin batmasına kadar olan süre de şer‘î gündüz diye adlandırılır.
VAKİT – M. KÂMİL YAŞAROĞLU · TDV ANSİKLOPEDİSİ
Bu alıntı bilgiye, Bakara-187’den ve namaz vakitleri ile ilgili ayetlerden de ulaşılır. Yani günün iki bölümünden biri olan gündüz, fecir ile başlar; gün batımı ile biter.
Size, oruç gecesinde hanımlarınızla münasebete girmek helal kılındı. Onlar sizin için bir örtü, siz de onlar için örtüsünüz. Allah sizin nefislerinize yazık ettiğinizi bildi de tövbelerinizi kabul etti ve sizi bağışladı. Şu hâlde artık (geceleri) onlara yaklaşın ve Allah'ın sizin için takdir ettiğini dileyin. Ve tan yeri ağarıncaya -beyaz iplik siyah iplikten size göre ayırt edilinceye- kadar yiyip için. Sonra geceye kadar orucu tamamlayın. Mescitlerde itikâfta iken hanımlarınıza dokunmayın. Bunlar Allah'ın sınırlarıdır, bunlara yaklaşmayın. İşte, sakınırlar diye Allah, ayetlerini insanlara böyle bildirmektedir. 2/Bakara-187
Kur’an’ın beş farklı suresinde, ayrı ayrı beş vakit namazdan söz edilir:
- 11/Hud-114 — Mekkî · 123 Ayet · Nüzul: 52 · Mushaf: 11
- 17/İsra-78 — Mekkî · 111 Ayet · Nüzul: 50 · Mushaf: 17
- 20/Taha-130 — Mekkî · 135 Ayet · Nüzul: 45 · Mushaf: 20
- 30/Rum-17,18 — Mekkî · 60 Ayet · Nüzul: 84 · Mushaf: 30
- 50/Kaf-39, 40 — Mekkî · 45 Ayet · Nüzul: 34 · Mushaf: 50
1- 11/Hud-114
Gündüzün iki tarafında ve gecenin gündüze yakın vakitlerinde namaz kıl. Çünkü iyilikler kötülükleri silip süpürür. İşte bu, ders alacaklara bir hatırlatmadır. 11/Hud-114
Diyanet İşleri Meali (Yeni)
(Ey Muhammed!) Gündüzün iki tarafında ve gecenin gündüze yakın vakitlerinde namaz kıl. Çünkü iyilikler kötülükleri giderir. Bu, öğüt alanlar için bir öğüttür.[279] 11/Hud-114
Diyanet İşleri Meali (Yeni) Hûd Suresi 114. Ayet Açıklaması
Bu ayet, namaz vakitlerini göstermektedir. Gündüzün iki tarafından maksat, güneşin tepe noktasına gelmesinden önceki ve sonraki dilimleri demektir. Buna göre sabah namazı gündüzün bir tarafında, öğle ve ikindi namazları da öbür tarafında olmaktadır. Gecenin gündüze yakın vakitleri ise akşam ve yatsı vakitleridir.
Hud-114’ teki beş vakit namazla ilgili, değerlendirmesi farklı olan çok sayıda mealcimiz de var. Bunlardan üçüne bakalım:
Birinci Meal
Gündüzün iki tarafında (öğlen ve ikindi zamanında) ve gecenin (gündüze) yakın vaktinde (sabah, akşam ve yatsıda) namazı kıl. Şüphesiz iyilikler, kötülükleri giderip (sizi temize çıkarır). Bu, (ibret) alanlara bir öğüt ve hatırlatmadan (ibarettir). 11/Hud-114
İkinci Meal
Gündüzün iki bölümünde (öğle ve ikindi) ve gecenin de (gündüze) yakın bölümlerinde (akşam, yatsı ve sabah) namaz kıl! [*] Şüphesiz ki iyilikler kötülükleri giderir. [*] Bu, (gerçeği) hatırlamak isteyenlere bir hatırla(t)madır. 11/Hud-114
[*] İkinci Meal Hûd Suresi 114. Ayet Açıklaması
Bu ayet namazın beş vakit olduğunun en önemli delillerindendir. Ayetteki [tarafey(ni)] kelimesi [tesniye] (ikili çoğul) kalıbında olduğu için iki vakti içerirken, [zülef] kelimesi de [cemi] (en az üç olan çoğul) olduğu için en az üç vakti içermektedir.
Üçüncü Meal
Namazı, gündüzün iki bölümünde ve gecenin gündüze yakın vakitlerinde[1*] düzgün ve sürekli kıl. Çünkü iyilikler kötülükleri giderir.[2*] Bu, bilgisini kullananların akıllarında tutmaları gereken doğru bilgidir. 11/Hud-114
Üçüncü Meal’in notu
[1*] Taraf (طرف) bir şeyin bölümlerinden biri anlamına gelir (Lisan’ül Arab). “Gündüzün iki tarafı”, iki bölümü demektir. Namaz kılınması gereken ilk bölüm, güneşin tepe noktasından batıya doğru kaydığı öğle vaktidir (İsra 17/78). İkincisi ise güneş batmadan önce kılınması gereken ikindi namazının vakti olur. Ayetlerde öğlenin bitişi ile ikindinin başlangıcını belirten bir ifade olmadığı için Muhammed aleyhisselam bu iki namazı, bazen birleştirerek kılmıştır. Aynı şey, akşam ve yatsı için de geçerlidir (Müslim, Salât’ul-müsâfirîn, bâb 6, hadis no 57-(705). Ayette geçen zülef (زلف) de yakınlık anlamında olan “zülfe”nin çoğuludur (Lisan’ül Arab), “gecenin gündüze yakın vakitleri” demektir. Yakınlık, gündüzün aydınlığının gecenin karanlığına karışmasıyla anlaşılır. Arapçada çoğul en az üçü gösterir. Bu sebeple gecenin gündüze yakın vakitlerinde kılınan farz namazların sayısı üçtür. Bunlar akşamın alaca karanlığında kılınan akşam ve yatsı namazları ile sabahın alacakaranlığının ikinci bölümünden Güneş doğana kadar kılınan sabah namazıdır. Sabah namazı vakti, doğu ufkunun siyah bir çizgi gibi olduğu ve ona paralel olarak uzanan beyaz çizgiden net olarak ayrıldığı sırada girer (Bakara 2/177, İsra 17/78). Dolayısıyla bu ayet, bir günde öğle namazı ile başlayıp sabah namazı ile biten beş vakit namazın farz olduğunu gösterir. Ayrıca bkz: Bakara 2/238.
[2*] Ankebut 29/45.
Bu hocalarımızın yanıldıkları nokta
Bu meallerde, Taraf (طرف) ve zülef (زلف) kelimelerinin ayette kazandıkları anlam (veya ayete kattıkları anlam) yanlış anlaşılmış.
Bir kelimenin cümledeki yerini ve anlamını görmek için ilgili cümleyi ögelerine ayırmak gerekir.
Diyanetin mealinden, birinci cümleyi alalım ve bu cümlenin ögelerini bulalım:
Gündüzün iki tarafında ve gecenin gündüze yakın vakitlerinde namaz kıl.
Bu cümlede “iki taraf” diye çevirisi yapılmış olan “tarafey(ni)” kelimesi ile “yakın vakitler” diye çevirisi yapılmış olan “zülef” kelimesi namazların sayısı ile ilgili değil, vakit (zaman) bölümleri ile ilgilidir. Tıpkı şunun gibi:
Ben, gündüz vakitlerinde, gece vakitlerinde namaz kılıyorum.
Bu cümlede de çoğul yapılan namazların sayısı değil, vakit (zaman) bölümleridir.
(Biz) Seninle akşam vakitlerinde sizin o taraflarda buluşalım.
Bu cümledeki çoğul anlamlı “zarf tümleci” zaman, yine çoğul anlamlı “dolaylı tümleç” ise yer bildirir. Yani bu cümlede “buluşma eylemi”nin sayısından bahsedilmiyor.
Ey müminler! Ellerinize bakanlar ve içinizden henüz ergenlik çağında olmayanlar, sabah namazından önce, öğle vakti soyunduğunuzda ve yatsı namazından sonra (yanınıza gireceklerinde) bu üç vakitte sizden izin alsınlar. Bunlar, kapanmamış hâlde bulunabileceğiniz üç vakittir. Bunların dışında ne sizin için ne de onlar için bir mahzur yoktur. Birbirinizin yanına girip çıkabilirsiniz. İşte Allah ayetleri size böyle bildirir. Allah, alimdir; hakimdir. 24/Nur-58
Bu ayette, sabah namazının öncesi yatsı namazının sonrası olduğundan söz edildiğine göre iki vakit arasında (yatsı namazı ve sabah namazı vakitleri) bir ara (boşluk) var demektir.
Geleneksel anlayışa göre ise yatsının vakti bitince sabah namazı vakti girer.
Gecenin bir kısmında ona secde et; gecenin uzun bir bölümünde de onu tespih et. 76/İnsan-26
Bu ayetten de ‘akşam ve yatsı namazlarının vakti’nin gecenin kalan kısmından çok kısa olduğu anlaşılıyor.
2- 17/İsra-78
Güneşin (zirveyi) aşmasından, geceyi karanlık basmasına kadar namazı ikame et. Bir de fecrin Kur’an’ını… Çünkü fecrin Kur’an’ı şahitlidir. 17/İSRA-78
İsmail Yakıt
Güneşin batıya sarkmasından/doruğu aşmasından gecenin kararmasına kadar namazı dosdoğru kıl ve sabah Kur’an’ını/namazını da (gerçekleştir). Çünkü sabah [fecr] namazı görülmeye değerdir.³⁸ 17/İsra-78
İsmail Yakıt İsrâ Suresi 78. Ayet Açıklaması
38 Bu ayetten beş vakit namazın tamamını anlamak mümkündür. Güneşin zevalden batışına kadar öğle ve ikindi namazları; batışından gecenin kararmasına kadar da akşam ve yatsı namazları; bir de sabah namazı ismen zikredilmektedir. Dolayısıyla beş vakti anlayabiliriz. Sabah namazı için “Kur’an” ifadesinin kullanıldığından Hz. Peygamber, sabah namazlarında Kur’an’dan okumayı uzun tutmuştur.
Osman Fırat Meali
Ve sana özgü olmak üzere gecenin bir kısmında da (Kur’an okumak, Namaz kılmak üzere) uyan! Umulur ki Rabbin seni böylece Makamı Mahmud’a (övülen bir makama) ulaştırır. 17/İsra-79
İsra-79’da Allah Rasulü’ne özgü gece namazından bahsedildiğine göre İsra-78’deki “geceyi karanlık basmasına kadar” sözünden akşam ve yatsı namazları anlaşılmalıdır.
3- 20/Taha-130
Mehmet Türk Meali
(Ey Muhammed!) Sen, onların söylediklerine karşı sabırlı ol. Rabb’inin rızasına erebilmek için güneşin doğuşundan önce de batışından önce de Rabbini hamt ile (sürekli olarak) an. Gecenin bir bölümü ile gündüzleri de Rabbini (sürekli olarak) an.¹ 20/Taha-130
Mehmet Türk Meali Tâ-Hâ Suresi 130. Ayet Açıklaması
1 Bu ayette beş vakit namazın zamanları belirlenmiştir. Şöyle ki; güneşin doğuşundan önce; sabah namazı, batışından önce; ikindi namazı, gecenin bir bölümü; akşam ve yatsı namazları ve gündüzleri de; öğle namazı vaktine işarettir. Bu vakitler Peygamberimizin uygulamaları ile de sabittir.
sularında zarf — Saat gibi kelimelerle birlikte yaklaşık zaman bildiren bir söz; raddelerinde:
"Akşam ezanı sularında sofraya oturulurdu." — Abdülhak Şinasi Hisar · GÜNCEL TÜRKÇE SÖZLÜK
SÛ – SUY (ﺳﻮﻯ– ﺳﻮ) i. (Fars. sūy > sū) Yan, yön, taraf, cihet. — KUBBEALTI LÜGATI
4- 30/Rum-17,18
İsmail Yakıt
Öyleyse, akşama girdiğinizde ve sabaha erdiğinizde Allah’ı tesbih ediniz/noksanlıktan tenzih ediniz.
Göklerde ve yerde de bütün övgüler/hamd O’na mahsustur. Gündüzün sonunda da ve öğleye erdiğinizde de (O’na hamt ediniz).⁵ 30/Rum-17,18
İsmail Yakıt Rûm Suresi 18. Ayet Açıklaması
5 İbn Abbas’a göre bu iki ayette beş vakit namaz toplanmıştır. “Akşama girdiğinizde” akşam ve yatsı namazları, “sabaha erdiğinizde” sabah namazı, “gündüzün sonu” ikindi namazına, “öğleye erdiğinizde” ise öğle namazına işarettir.
5- 50/Kaf-39, 40
Cemal Külünkoğlu Meali
O hâlde (Ey Muhammed!) Onların söyleyeceği her şeye karşı sabırlı ol ve güneşin doğuşundan önce de (sabah namazında) batışından önce de (öğlen ve ikindi namazında) Rabbinin sınırsız ihtişamını yücelt ve O'nu (namaz ikame ederek) övgüyle an! 50/Kaf-39
Gecenin bir kısmında (akşam ve yatsı namazlarında) ve secdelerden sonra da onu tesbih et. 50/Kaf-40
Cemal Külünkoğlu Meali Kâf Suresi 40. Ayet Açıklaması
“Secdelerden sonra onu tesbih et” ifadesi, secdelerden sonra oturup tahiyyat ve benzeri dualar okumamız gerektiğini anlatmaktadır. Bazıları bu ifadeden namazlardan sonra kılınan nafile namazların ya da çekilen tesbihlerin kastedildiğini söylese de doğru olan selamdan önceki oturuşlarda (tahiyyatta) yapılan dualar ve tesbihlerdir. Çünkü ayet “namazdan sonra” demiyor “secdelerden sonra” diyor. Her rekâtta iki secde vardır, iki rekâtta dört secde olunca çoğul oluyor ve arkasında oturuş geliyor. Ayette de “sucûd-secdeler” diye çoğul ifadesi kullanılmıştır.
Orta Namaz ve Beş Vakit Sınırları
Namazlara ve orta namaza [67] devam edin. Allah’a gönülden boyun eğerek namaza durun. 2/Bakara-238
Diyanet İşleri Meali (Yeni) Bakara Suresi 238. Ayet Açıklaması
Ayette geçen “orta namaz”ın sabah, öğle ve ikindi namazı olduğu şeklinde çeşitli görüşler vardır. Ancak kuvvetli görüş, bu namazın ikindi namazı olduğu görüşüdür.
Eğer (bir tehlikeden) korkarsanız, namazı yaya olarak veya binek üzerinde kılın. Güvenliğe kavuşunca da, Allah’ı, daha önce bilmediğiniz ve onun size öğrettiği şekilde anın (namazı normal vakitlerdeki gibi kılın). 2/Bakara-239
Günü ve gündüzü, sabah namazıyla (fecir) başlattığımızda (ki bu dosyadaki ayetlere “konu bütünlüğü” çerçevesinde bakarsak bu anlam çıkar.) orta namaz, ikindi namazı olur. (Beşin ortası üçtür.)
Beş vakit namazın sınırları
- Sabah namazı vakti, fecirle başlar (2/Bakara-187, 11/Hud-114), güneşin doğuşundan önce biter (50/Kaf-39, 20/Taha-130).
- Öğle namazı vakti, Güneşin (zirve noktasından) sarkmasıyla başlar (11/Hud-114, 30/Rum-18), ikindi namazı vaktine kadar devam eder (20/Taha-130).
- İkindi namazı vakti, öğle namazı vaktinin sonunda başlar (30/Rum-18), gurup (güneşin batması) vaktinde biter (20/Taha-130, 50/Kaf-39).
- Akşam namazı vakti, güneş battıktan sonra başlar (20/Taha-130, 30/Rum-17, 50/Kaf-40), yatsı namazı vakti girince biter.
- Yatsı namazı vakti, akşam namazı vaktinin sonunda başlar, gece karanlık basınca biter (17/İsra-78, 24/Nur-58).
Ayetlerde, öğle namazı vaktinin bitişi ile ikindi namazı vaktinin başlangıcı; akşam namazı vaktinin bitişi ile yatsı namazı vaktinin başlangıcı tam olarak belirtilmemiş. Ancak bu ayetlerde, sabah namazı vaktinin yanı sıra, bu dört namaz vakti de çok net olarak gösterilmiştir. Yani Kur’an’da beş vakit namaz -kimilerinin dediği gibi üç vakit değil- ayrı ayrı dile getirilmiştir. Allah Rasülü’nün (as.) bu dört vakit namazı (öğle-ikindi, akşam-yatsı) ayrı ayrı kıldığı gibi cemettiği de olmuştur.
Sabah namazının fecirden sonra eda edilmesi (2/Bakara-187, 11/Hud-114), -Ramazan’da diyanet bunu ihlal etse de- ne kadar elzem ise yatsı namazının karanlık bastırmadan önce [اِلٰى غَسَقِ الَّيْلِ · 17/İsra-78] eda edilmesi de o kadar elzemdir.
Sen de içlerinde bulunup onlara namazı başlattığın zaman onlardan bir bölük seninle beraber namaza dursun ve silahlarını da yanlarına alsınlar. (Namazda olanlar), secde edince arkanıza geçsinler; bu kez namaz kılmayan öteki bölük gelsin, seninle beraber namaz kılsınlar Tedbirlerini ve silahlarını da alsınlar. Çünkü İnkârda direnenler, sizi silahsız ve teçhizatsız yakalamak isterler ki ani bir baskın yapıp sizi gafil avlayabilsinler. Yağmurdan eziyet çekerseniz ya da hasta düşmüşseniz silahlarınızı bırakmanızda size bir günah yoktur. Ama tedbirinizi alın (uyanık bulunun). Allah, kâfirlere alçaltıcı bir azap hazırlamıştır. 4/NİSA-102
2025 – Samsun
Cezmi Gençten
Emekli Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmeni