أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ

Türkçe deyim

fikir yürütmek

bir konu üzerine düşüncesini söylemek.

Kaynak: Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü

Kur’an’daki yeri

Her çizgi bir sure; kırmızı çizgiler deyimin geçtiği sureler.

1 · Fatiha 114 · Nas
  • 7 Araf 184–185
  • 10 Yunus 24–25
  • 13 Rad 3
  • 16 Nahıl 11, 41–44, 66–70
  • 30 Rum 19–21
  • 39 Zümer 42
  • 59 Haşir 21

Deyimin geçtiği ayetler

Deyimin karşılığı Arapça metinde ve mealde kırmızı mürekkeple işaretlidir. Soluk ayetler bağlam içindir.

7/Araf-184

اَوَلَمْ يَتَفَكَّرُوا مَا بِصَاحِبِهِمْ مِنْ جِنَّةٍۜ اِنْ هُوَ اِلَّا نَذ۪يرٌ مُب۪ينٌ

Arkadaşlarında herhangi bir delilik eseri bulunmadığı konusunda fikir yürütmediler mi? O ancak apaçık bir uyarıcıdır.

7/Araf-185

bağlam

اَوَلَمْ يَنْظُرُوا ف۪ي مَلَكُوتِ السَّمٰوَاتِ وَالْاَرْضِ وَمَا خَلَقَ اللّٰهُ مِنْ شَيْءٍۙ وَاَنْ عَسٰٓى اَنْ يَكُونَ قَدِ اقْتَرَبَ اَجَلُهُمْۚ فَبِاَيِّ حَد۪يثٍ بَعْدَهُ يُؤْمِنُونَ

Onlar göklerin ve yerin işleyiş düzenine, Allah’ın yarattığı şeylere ve ecellerinin yaklaşmış olabileceğine bakmıyorlar mı? Onlar bundan sonra artık hangi hadise inanacaklar?

10/Yunus-24

اِنَّمَا مَثَلُ الْحَيٰوةِ الدُّنْيَا كَمَٓاءٍ اَنْزَلْنَاهُ مِنَ السَّمَٓاءِ فَاخْتَلَطَ بِه۪ نَبَاتُ الْاَرْضِ مِمَّا يَأْكُلُ النَّاسُ وَالْاَنْعَامُۜ حَتّٰٓى اِذَٓا اَخَذَتِ الْاَرْضُ زُخْرُفَهَا وَازَّيَّـنَتْ وَظَنَّ اَهْلُهَٓا اَنَّهُمْ قَادِرُونَ عَلَيْهَٓاۙ اَتٰيهَٓا اَمْرُنَا لَيْلاً اَوْ نَهَاراً فَجَعَلْنَاهَا حَص۪يداً كَاَنْ لَمْ تَغْنَ بِالْاَمْسِۜ كَذٰلِكَ نُفَصِّلُ الْاٰيَاتِ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Dünya hayatının örneği, gökten indirdiğimiz bir su gibidir ki insanların ve hayvanların yiyeceklerinden olan yeryüzü bitkileri o su sayesinde (gürleşip) birbirine girer. Sonuçta yeryüzü güzelliğini alıp süslendiği, sahiplerinin de artık bunları toplayabileceklerini sandıkları sırada gece veya gündüz emrimiz gelir; böylece bir gün önce hiç yokmuş gibi onların tümünü biçilmiş hâle çeviririz. Fikir yürüten bir kavim için ayetlerimizi işte böyle ayrıntılı olarak açıklıyoruz.

10/Yunus-25

bağlam

وَاللّٰهُ يَدْعُٓوا اِلٰى دَارِ السَّلَامِۜ وَيَهْد۪ي مَنْ يَشَٓاءُ اِلٰى صِرَاطٍ مُسْتَق۪يمٍ

Allah, esenlik yurduna çağırır ve dilediğini doğru yola ulaştırır.

13/Rad-3

وَهُوَ الَّذ۪ي مَدَّ الْاَرْضَ وَجَعَلَ ف۪يهَا رَوَاسِيَ وَاَنْهَاراًۜ وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ جَعَلَ ف۪يهَا زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ يُغْشِي الَّيْلَ النَّهَارَۜ اِنَّ ف۪ي ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Yeri döşeyen, onda oturaklı dağlar ve ırmaklar yaratan ve orada bütün meyvelerden çifter çifter yaratan odur. Geceyi de gündüzün üzerine o örtüyor. Kuşku yok ki bütün bunlarda fikir yürüten bir toplum için ayetler vardır.

16/Nahıl-11

يُنْبِتُ لَكُمْ بِهِ الزَّرْعَ وَالزَّيْتُونَ وَالنَّخ۪يلَ وَالْاَعْنَابَ وَمِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِۜ اِنَّ ف۪ي ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

(Allah) su sayesinde sizin için ekinler, zeytinler, hurmalar, üzümler ve diğer meyvelerin hepsinden bitirir. Kuşku yok ki bütün bunlarda fikir yürüten bir toplum için ayetler vardır.

16/Nahıl-41

bağlam

وَالَّذ۪ينَ هَاجَرُوا فِي اللّٰهِ مِنْ بَعْدِ مَا ظُلِمُوا لَنُبَوِّئَنَّهُمْ فِي الدُّنْيَا حَسَنَةًۜ وَلَاَجْرُ الْاٰخِرَةِ اَكْبَرُۢ لَوْ كَانُوا يَعْلَمُونَۙ

Zulüm gördükten sonra Allah için göç edenleri dünyada güzel bir biçimde yerleştireceğiz. Ahiret ecri ise daha büyüktür. Keşke bilselerdi!

16/Nahıl-42

bağlam

اَلَّذ۪ينَ صَبَرُوا وَعَلٰى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ

Onlar, sabredenler ve yalnızca Rablerine tevekkül edenlerdir.

16/Nahıl-43

bağlam

وَمَٓا اَرْسَلْنَا مِنْ قَبْلِكَ اِلَّا رِجَالاً نُوح۪ٓي اِلَيْهِمْ فَسْـَٔلُٓوا اَهْلَ الذِّكْرِ اِنْ كُنْتُمْ لَا تَعْلَمُونَۙ

Senden önce de ancak kendilerine vahyettiğimiz erkekleri elçi olarak gönderdik. Eğer bilmiyorsanız zikir (kitap) ehline sorun.

16/Nahıl-44

بِالْبَيِّنَاتِ وَالزُّبُرِۜ وَاَنْزَلْـنَٓا اِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ مَا نُزِّلَ اِلَيْهِمْ وَلَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

Beyyineler ve kitaplarla (gönderildiler). İnsanlara, kendilerine indirileni bildirmen için ve fikir yürütsünler diye sana da bu zikri (Kur’an’ı) indirdik.

16/Nahıl-66

bağlam

وَاِنَّ لَكُمْ فِي الْاَنْعَامِ لَعِبْرَةًۜ نُسْق۪يكُمْ مِمَّا ف۪ي بُطُونِه۪ مِنْ بَيْنِ فَرْثٍ وَدَمٍ لَبَناً خَالِصاً سَٓائِغاً لِلشَّارِب۪ينَ

Kuşkusuz ki sizin için hayvanlarda da alınacak ibret vardır. Size onların karınlarından, fışkı ile kan arasından, içenler için içimi kolay halis süt içiririz.

16/Nahıl-67

bağlam

وَمِنْ ثَمَرَاتِ النَّخ۪يلِ وَالْاَعْنَابِ تَتَّخِذُونَ مِنْهُ سَكَراً وَرِزْقاً حَسَناًۜ اِنَّ ف۪ي ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ

Hurma ağaçlarının meyvelerinden ve üzümlerden hem sarhoşluk verici şeyler hem de güzel bir rızık edinirsiniz. Elbette bunda aklını kullanan bir kavim için ayet vardır.

16/Nahıl-68

bağlam

وَاَوْحٰى رَبُّكَ اِلَى النَّحْلِ اَنِ اتَّخِذ۪ي مِنَ الْجِبَالِ بُيُوتاً وَمِنَ الشَّجَرِ وَمِمَّا يَعْرِشُونَۙ

Rabb’in, bal arısına vahyetti: “Kendine dağlardan, ağaçlardan ve insanların kurdukları kovanlardan evler edin.

16/Nahıl-69

ثُمَّ كُل۪ي مِنْ كُلِّ الثَّمَرَاتِ فَاسْلُك۪ي سُبُلَ رَبِّكِ ذُلُلاًۜ يَخْرُجُ مِنْ بُطُونِهَا شَرَابٌ مُخْتَلِفٌ اَلْوَانُهُ ف۪يهِ شِفَٓاءٌ لِلنَّاسِۜ اِنَّ ف۪ي ذٰلِكَ لَاٰيَةً لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Sonra bütün meyvelerden ye de Rabb’inin senin hizmetine sunulmuş yollarına dal." Onların karınlarından içinde insanlar için şifa bulunan değişik renklerde bir içecek çıkar. Kuşkusuz ki bunda fikir yürüten bir topluluk için ayet vardır.

16/Nahıl-70

bağlam

وَاللّٰهُ خَلَقَكُمْ ثُمَّ يَتَوَفّٰيكُمْ وَمِنْكُمْ مَنْ يُرَدُّ اِلٰٓى اَرْذَلِ الْعُمُرِ لِكَيْ لَا يَعْلَمَ بَعْدَ عِلْمٍ شَيْـٔاًۜ اِنَّ اللّٰهَ عَل۪يمٌ قَد۪يرٌ۟

Allah sizi yarattı sonra da canlarınızı alacak. İçinizden en rezil döneme (yaşlılığa) kadar ömür sürdürülenler de vardır ki bildikleri şeyleri bilmez olurlar. Kuşkusuz ki Allah, her şeyi bilen, her şeye gücü yetendir.

30/Rum-19

bağlam

يُخْرِجُ الْحَيَّ مِنَ الْمَيِّتِ وَيُخْرِجُ الْمَيِّتَ مِنَ الْحَيِّ وَيُحْـيِ الْاَرْضَ بَعْدَ مَوْتِهَاۜ وَكَذٰلِكَ تُخْرَجُونَ۟

O, ölüden diriyi çıkarır; diriden de ölüyü çıkarır. Ve ölümünden sonra arza hayat verir. İşte siz de böyle çıkarılacaksınız.

30/Rum-20

bağlam

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ خَلَقَكُمْ مِنْ تُرَابٍ ثُمَّ اِذَٓا اَنْتُمْ بَشَرٌ تَنْتَشِرُونَ

Sizi topraktan yaratması onun ayetlerindendir. Sonra da siz (arzda) dal budak salan beşer oldunuz.

30/Rum-21

وَمِنْ اٰيَاتِه۪ٓ اَنْ خَلَقَ لَكُمْ مِنْ اَنْفُسِكُمْ اَزْوَاجاً لِتَسْكُـنُٓوا اِلَيْهَا وَجَعَلَ بَيْنَكُمْ مَوَدَّةً وَرَحْمَةًۜ اِنَّ ف۪ي ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Kendileri ile sükûnet bulasınız diye türünüzden eşler yaratması ve aranızda bir sevgi ve merhamet var etmesi de onun ayetlerindendir. Kuşkusuz ki bunda, fikir yürüten bir toplum için elbette ayetler vardır.

39/Zümer-42

اَللّٰهُ يَتَوَفَّى الْاَنْفُسَ ح۪ينَ مَوْتِهَا وَالَّت۪ي لَمْ تَمُتْ ف۪ي مَنَامِهَاۚ فَيُمْسِكُ الَّت۪ي قَضٰى عَلَيْهَا الْمَوْتَ وَيُرْسِلُ الْاُخْرٰٓى اِلٰٓى اَجَلٍ مُسَمًّىۜ اِنَّ ف۪ي ذٰلِكَ لَاٰيَاتٍ لِقَوْمٍ يَتَفَكَّرُونَ

Allah, ölümleri anında (insanların) canlarını alır. Ölmeyenin de uykusunda… Böylece hakkında ölüm hükmü verdiklerini tutar diğerini ise zamanı dolana kadar salıverir. Kuşkusuz ki bütün bunlarda fikir yürüten bir toplum için ayetler vardır.

59/Haşir-21

لَوْ اَنْزَلْنَا هٰذَا الْقُرْاٰنَ عَلٰى جَبَلٍ لَرَاَيْتَهُ خَاشِعاً مُتَصَدِّعاً مِنْ خَشْيَةِ اللّٰهِۜ وَتِلْكَ الْاَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

Eğer biz bu Kur'an'ı bir dağa indirseydik, muhakkak ki onu, Allah korkusundan ezilip büzülerek parça parça olmuş görürdün. Bu örnekleri insanlara, belki fikir yürütürler diye veriyoruz.

Bu sayfa yardımcı oldu mu?

Geri bildiriminiz için teşekkürler.

Güncelleme: 7 Haziran 2026 Paylaş: